Van ITAP lắp tại đầu đẩy máy bơm cần bố trí như thế nào?

Đầu đẩy máy bơm là vị trí có áp lực và vận tốc dòng nước tương đối cao. Nếu van được bố trí không hợp lý, hệ thống có thể bị chảy ngược, rung động, búa nước hoặc gặp khó khăn khi cần tháo máy bơm để bảo trì.

Khi sử dụng Van ITAP chính hãng, cụm đầu đẩy thường cần kết hợp van một chiều, van khóa, đồng hồ áp suất và một số phụ kiện khác. Thứ tự cuối cùng phải căn cứ vào loại máy bơm, hướng dẫn của nhà sản xuất và thiết kế đường ống.

Vì sao đầu đẩy máy bơm cần lắp van?

Máy bơm tạo áp lực để đưa nước đi vào hệ thống. Khi máy dừng, nước trên đường ống có thể chảy ngược về bơm nếu không có thiết bị ngăn dòng phù hợp.

Cụm van tại đầu đẩy có các nhiệm vụ:

• Ngăn nước chảy ngược.
• Cô lập máy bơm khi bảo trì.
• Theo dõi áp lực đầu đẩy.
• Hạn chế tác động của búa nước.
• Hỗ trợ mồi và vận hành bơm.
• Ngăn ảnh hưởng giữa các bơm chạy song song.
• Tạo điều kiện tháo lắp thiết bị.
• Kiểm soát trạng thái của hệ thống.
• Hạn chế rung truyền sang đường ống.
• Bảo vệ thiết bị phía sau.

Không nên chỉ lắp một van khóa tại đầu đẩy. Van khóa không thể thay thế chức năng tự động ngăn nước chảy ngược của van một chiều.

Cụm đầu đẩy máy bơm gồm những thiết bị nào?

Số lượng thiết bị phụ thuộc vào công suất bơm, kích thước đường ống và yêu cầu vận hành. Với hệ thống nhỏ, cụm đầu đẩy có thể đơn giản hơn hệ thống bơm công nghiệp hoặc cấp nước tòa nhà.

Các bộ phận thường được xem xét gồm:

• Khớp nối tháo lắp.
• Khớp nối mềm giảm rung.
• Đồng hồ áp suất.
• Van một chiều ITAP.
• Van khóa ITAP.
• Van xả khí.
• Van xả nước.
• Cảm biến áp suất.
• Lưu lượng kế.
• Giá đỡ đường ống.
• Thiết bị chống búa nước.
• Đầu nối phục vụ kiểm tra.

Không phải hệ thống nào cũng cần đầy đủ các thiết bị trên. Đơn vị thiết kế cần lựa chọn theo yêu cầu thực tế thay vì lắp càng nhiều càng tốt.

Thứ tự bố trí Van ITAP tại đầu đẩy

Một phương án bố trí tham khảo từ cửa đẩy máy bơm ra đường ống chính gồm:

1. Cửa đẩy máy bơm.
2. Khớp nối hoặc phụ kiện tháo lắp.
3. Khớp nối mềm nếu thiết kế yêu cầu.
4. Điểm lắp đồng hồ áp suất.
5. Van một chiều ITAP.
6. Van khóa ITAP.
7. Đường ống cấp nước chính.

Trong một số hệ thống, vị trí đồng hồ, khớp nối mềm và thiết bị đo có thể thay đổi. Thứ tự chính xác cần theo hướng dẫn của nhà sản xuất bơm và bản vẽ kỹ thuật được phê duyệt.

Vì sao van một chiều thường đặt trước van khóa?

Van một chiều được bố trí gần đầu đẩy để ngăn nước trên đường ống chảy ngược về máy bơm. Van khóa đặt phía sau giúp cô lập cả van một chiều và máy bơm khi cần sửa chữa.

Cách bố trí này mang lại các lợi ích:

• Hạn chế nước quay ngược vào bơm.
• Giữ cột nước trên đường ống.
• Bảo vệ bơm khi dừng.
• Hạn chế ảnh hưởng giữa các bơm.
• Thuận tiện cô lập cụm thiết bị.
• Giảm lượng nước phải xả khi bảo trì.
• Dễ kiểm tra hoạt động của van một chiều.

Tuy nhiên, không nên lắp van một chiều sát cửa đẩy nếu nhà sản xuất bơm yêu cầu một đoạn ống thẳng hoặc khoảng cách tối thiểu. Cần ưu tiên tài liệu kỹ thuật của thiết bị.

Chọn loại van một chiều ITAP nào?

Van một chiều là bộ phận quan trọng nhất tại đường đẩy. Dòng sản phẩm có thể sử dụng kiểu lò xo hoặc lá lật tùy theo lưu lượng, áp lực và tư thế lắp.

Van một chiều lò xo

Van một chiều lò xo có kết cấu gọn và đĩa van được hỗ trợ đóng bằng lò xo. Loại van này có thể phù hợp với đường ống nhỏ và trung bình khi được chọn đúng kích thước.

Ưu điểm thường gặp:

• Đóng tương đối nhanh.
• Kết cấu nhỏ gọn.
• Có thể lắp ở nhiều tư thế theo hướng dẫn.
• Hạn chế dòng nước chảy ngược.
• Phù hợp với kết nối ren.
• Dễ bố trí trong không gian hẹp.

Lò xo tạo thêm lực cản nên cần kiểm tra áp lực mở van và tổn thất áp suất. Nếu bơm có cột áp thấp, chọn sai van có thể làm lưu lượng đầu ra giảm.

Van một chiều lá lật

Van một chiều lá lật hoạt động nhờ đĩa van xoay quanh bản lề. Loại van này cần được lắp đúng tư thế để đĩa có thể đóng mở tự nhiên.

Khi lựa chọn cần xem xét:

• Tư thế lắp ngang hoặc đứng.
• Hướng dòng chảy.
• Vận tốc nước.
• Khả năng đóng của đĩa.
• Nguy cơ va đập khi bơm dừng.
• Không gian lắp đặt.
• Khả năng tiếp cận để bảo trì.

Nếu lưu lượng quá thấp, đĩa có thể không mở hoàn toàn và liên tục dao động. Hiện tượng này gây tiếng ồn, rung và làm bề mặt làm kín nhanh mòn.

Chọn van một chiều theo lưu lượng

Kích thước van không nên được xác định chỉ theo đường kính đầu đẩy của bơm. Cần tính theo lưu lượng vận hành, vận tốc nước và tổn thất áp suất cho phép.

Van một chiều quá nhỏ có thể gây:

• Tăng tổn thất áp suất.
• Giảm lưu lượng.
• Tăng vận tốc qua van.
• Phát sinh tiếng ồn.
• Làm bơm tiêu thụ nhiều năng lượng hơn.
• Tăng nguy cơ mài mòn.

Van quá lớn cũng có thể gây:

• Đĩa không mở hết.
• Đóng mở liên tục.
• Phát ra tiếng va đập.
• Mòn trục và bản lề.
• Đóng không kín khi lưu lượng thấp.
• Hoạt động thiếu ổn định.

Cần sử dụng lưu lượng thực tế của bơm tại điểm làm việc để lựa chọn. Không nên chỉ sử dụng lưu lượng lớn nhất ghi trên nhãn máy.

Van khóa tại đầu đẩy nên chọn loại nào?

Van khóa được dùng để cô lập máy bơm và van một chiều khi bảo trì. Với đường ống nối ren nhỏ và trung bình, van bi ITAP hoặc van cửa ITAP có thể được cân nhắc theo điều kiện sử dụng.

Van bi ITAP

Van bi đóng mở nhanh bằng cách xoay tay gạt 90 độ. Khi mở hoàn toàn, loại lỗ lớn tạo đường lưu thông tương đối thông thoáng.

Van bi phù hợp khi:

• Cần thao tác nhanh.
• Đường ống có kích thước phù hợp.
• Không gian lắp đặt hạn chế.
• Van được sử dụng chủ yếu để khóa nước.
• Tần suất đóng mở không quá cao.
• Cần dễ nhận biết trạng thái van.

Không nên dùng van bi mở một phần để điều tiết lưu lượng liên tục. Dòng nước tốc độ cao qua khe hẹp có thể làm mòn bi và gioăng.

Van cửa ITAP

Van cửa phù hợp với vị trí chủ yếu mở hoàn toàn hoặc đóng hoàn toàn. Khi mở hết, đĩa van rút khỏi dòng chảy và hạn chế thu hẹp tiết diện.

Van cửa có thể phù hợp khi:

• Tuyến ống cần độ thông thoáng.
• Không yêu cầu đóng mở nhanh.
• Có đủ không gian thao tác tay quay.
• Van ít được vận hành.
• Hệ thống có quy trình đóng mở từ từ.

Không nên sử dụng van cửa để điều tiết lưu lượng trong thời gian dài. Đĩa van mở một phần có thể bị rung và mài mòn.

Van khóa không thay thế van một chiều

Van khóa chỉ ngăn dòng nước khi có người thao tác đóng van. Khi máy bơm dừng đột ngột, van khóa đang mở không thể tự động ngăn nước chảy ngược.

Vì vậy, hệ thống thường cần cả hai loại:

Không nên khóa van đầu đẩy khi máy bơm đang hoạt động nếu hệ thống và bơm không được thiết kế cho trạng thái này. Áp lực có thể tăng nhanh và làm thiết bị quá nhiệt.

Bố trí đồng hồ áp suất

Đồng hồ áp suất giúp người vận hành theo dõi tình trạng đầu đẩy và phát hiện bất thường. Vị trí đo phải phản ánh đúng áp lực tại máy bơm nhưng không bị rung quá mức.

Đồng hồ hỗ trợ nhận biết:

• Bơm có tạo đủ áp lực không.
• Van khóa có mở hoàn toàn không.
• Van một chiều có bị kẹt không.
• Đường ống phía sau có bị tắc không.
• Áp lực có dao động bất thường không.
• Bơm có đang chạy ngoài điểm làm việc không.
• Hệ thống có xuất hiện xung áp không.
• Lọc phía sau có bị tắc không.

Có thể lắp van khóa nhỏ hoặc phụ kiện giảm rung cho đồng hồ khi thiết kế yêu cầu. Dải đo của đồng hồ cần phù hợp với áp lực vận hành và áp lực lớn nhất.

Có nên lắp khớp nối mềm?

Khớp nối mềm có thể hỗ trợ hạn chế rung truyền từ máy bơm sang đường ống. Tuy nhiên, thiết bị này không thay thế việc căn chỉnh bơm, gia cố bệ máy và bố trí giá đỡ.

Khi lắp khớp nối mềm cần:

• Chọn đúng áp lực và nhiệt độ.
• Không kéo giãn để bù thiếu chiều dài.
• Không ép lệch để nối hai đầu ống.
• Có giá đỡ độc lập cho đường ống.
• Không để khớp nối chịu trọng lượng van.
• Kiểm soát lực đẩy dọc trục.
• Lắp đúng chiều dài thiết kế.
• Kiểm tra định kỳ tình trạng vật liệu.

Nếu máy bơm rung mạnh do lệch trục, vòng bi hỏng hoặc bệ máy không chắc chắn, cần sửa nguyên nhân trước. Chỉ lắp thêm khớp nối mềm không thể giải quyết hoàn toàn.

Bố trí giá đỡ cho cụm đầu đẩy

Cụm van và phụ kiện có thể tạo tải trọng lớn lên cửa đẩy của máy bơm. Đường ống phải có giá đỡ để không truyền trọng lượng và lực uốn vào thân bơm.

Giá đỡ cần bảo đảm:

• Đỡ được trọng lượng khi đường ống đầy nước.
• Không để van treo lên cửa bơm.
• Không cản trở tháo máy bơm.
• Không ép lệch khớp nối mềm.
• Hạn chế rung động.
• Phù hợp với giãn nở nhiệt.
• Không che tay vận hành.
• Dễ kiểm tra bu lông và mối nối.

Không nên dùng thân van hoặc khớp nối mềm làm điểm đỡ đường ống. Đây là lỗi lắp đặt có thể làm rò mối nối và giảm tuổi thọ thiết bị.

Kiểm tra khoảng cách với cửa đẩy

Van một chiều, cút và phụ kiện đặt quá sát cửa đẩy có thể làm dòng nước bị xáo trộn. Một số loại bơm cần đoạn ống có chiều dài phù hợp trước khi lắp thiết bị.

Cần kiểm tra:

• Hướng dẫn của nhà sản xuất bơm.
• Kích thước đầu đẩy.
• Loại van một chiều.
• Hướng đường ống.
• Vị trí cút.
• Khoảng trống bảo trì.
• Khả năng tháo khớp nối.
• Tác động của dòng chảy rối.

Không có một khoảng cách cố định áp dụng cho mọi máy bơm. Bản vẽ phải được điều chỉnh theo model và công suất thiết bị thực tế.

Bố trí cho hệ thống nhiều máy bơm

Khi nhiều máy bơm đấu song song vào một đường ống chung, mỗi bơm cần có cụm van riêng. Điều này giúp một máy dừng hoặc được tháo sửa mà các máy còn lại vẫn hoạt động.

Mỗi nhánh bơm thường cần:

• Van khóa tại đường hút.
• Khớp nối tháo lắp.
• Đồng hồ áp suất.
• Van một chiều tại đường đẩy.
• Van khóa sau van một chiều.
• Khớp nối mềm nếu thiết kế yêu cầu.
• Nhãn nhận dạng bơm và van.
• Giá đỡ riêng cho đường ống.

Van một chiều ngăn nước từ bơm đang chạy đi ngược qua bơm đang dừng. Nếu van không kín, máy bơm dự phòng có thể bị quay ngược hoặc chịu áp lực không mong muốn.

Hạn chế búa nước khi máy bơm dừng

Búa nước có thể xuất hiện khi dòng nước thay đổi vận tốc quá nhanh. Van một chiều đóng mạnh là một trong những nguyên nhân tạo tiếng va đập tại đầu đẩy.

Dấu hiệu thường gặp gồm:

• Tiếng đập lớn khi bơm dừng.
• Đường ống rung mạnh.
• Đồng hồ áp suất dao động.
• Mối nối thường xuyên bị rò.
• Giá đỡ bị lỏng.
• Van một chiều nhanh hỏng.
• Bơm bị quay ngược.

Biện pháp xử lý có thể gồm:

• Chọn van một chiều đóng phù hợp.
• Kiểm tra kích thước van.
• Điều chỉnh chế độ dừng bơm.
• Sử dụng biến tần khi phù hợp.
• Kiểm tra bình tích áp.
• Bố trí thiết bị chống búa nước.
• Gia cố giá đỡ.
• Điều chỉnh vận tốc dòng chảy.

Không nên chỉ thay van mới khi nguyên nhân đến từ thiết kế đường ống hoặc chế độ vận hành bơm.

Có cần lắp van xả khí không?

Khí tích tụ tại điểm cao có thể làm giảm lưu lượng, gây tiếng ồn và khiến áp lực dao động. Van xả khí nên được bố trí theo hình dạng tuyến ống chứ không mặc định lắp ngay sau mọi máy bơm.

Cần xem xét lắp khi:

• Cụm đầu đẩy tạo điểm cao.
• Đường ống đi lên ngay sau bơm.
• Hệ thống thường xuyên có khí.
• Việc mồi bơm gặp khó khăn.
• Dòng nước phát ra tiếng bất thường.
• Áp lực dao động do túi khí.

Van xả khí phải được lắp ở vị trí dễ kiểm tra và có giải pháp dẫn nước thoát an toàn. Không nên đặt thiết bị tại nơi rò nước có thể ảnh hưởng đến điện hoặc động cơ.

Chọn kích thước Van ITAP

Kích thước van thường tương ứng với đường ống nhưng vẫn cần kiểm tra lưu lượng và tổn thất áp suất. Đầu đẩy máy bơm đôi khi được mở rộng sang đường ống có kích thước lớn hơn cửa bơm.

Thông tin cần xác định gồm:

• Kích thước cửa đẩy.
• Kích thước đường ống chính.
• Lưu lượng tại điểm làm việc.
• Cột áp bơm.
• Vận tốc nước.
• Tổn thất qua van.
• Áp lực mở van một chiều.
• Áp lực lớn nhất.
• Nhiệt độ môi chất.
• Chất lượng nguồn nước.

Nếu cần thay đổi kích thước đường ống, phụ kiện chuyển đổi phải được bố trí hợp lý. Không nên để sự thay đổi tiết diện gây dòng chảy rối quá lớn ngay tại van.

Kiểm tra cấp áp lực và nhiệt độ

Van ITAP phải đáp ứng áp lực đầu đẩy lớn nhất, không chỉ áp lực vận hành thông thường. Cần tính đến cả áp lực khi van phía sau đóng và xung áp khi bơm khởi động hoặc dừng.

Các thông số phải đối chiếu gồm:

• Áp lực làm việc của van.
• Áp lực lớn nhất của máy bơm.
• Áp lực thử đường ống.
• Xung áp có thể xuất hiện.
• Nhiệt độ môi chất.
• Vật liệu thân van.
• Vật liệu gioăng.
• Kích thước cụ thể của van.

Cấp áp lực có thể thay đổi theo kích thước và nhiệt độ. Vì vậy, cần kiểm tra catalogue của đúng model và đúng DN.

Lưu ý khi lắp kết nối ren

Nhiều dòng Van ITAP sử dụng kết nối ren nên yêu cầu lắp đặt đúng kỹ thuật. Siết quá mạnh có thể làm hỏng ren hoặc gây ứng suất lên thân van.

Khi lắp cần:

1. Làm sạch ren van và đường ống.
2. Kiểm tra hai đầu ren tương thích.
3. Quấn băng tan đúng chiều.
4. Không để băng tan lọt vào dòng nước.
5. Vặn bằng tay trước để tránh chéo ren.
6. Sử dụng cờ lê đúng kích thước.
7. Giữ cố định phía đối diện khi siết.
8. Không dùng tay gạt làm điểm xoay.
9. Căn chỉnh đường ống thẳng hàng.
10. Thử kín trước khi vận hành.

Băng tan hoặc vật liệu làm kín thừa có thể đi vào van một chiều và làm đĩa không đóng kín. Đường ống cần được súc rửa trước khi chạy bơm.

Kiểm tra sau khi lắp đặt

Sau khi hoàn thiện, cụm đầu đẩy cần được chạy thử ở nhiều chế độ. Việc kiểm tra phải bao gồm lúc bơm khởi động, vận hành ổn định và dừng máy.

Cần theo dõi:

• Rò rỉ tại mối nối.
• Áp lực đầu đẩy.
• Lưu lượng hệ thống.
• Tiếng đóng của van một chiều.
• Rung động đường ống.
• Khả năng giữ áp khi bơm dừng.
• Hoạt động của bơm dự phòng.
• Trạng thái van khóa.
• Tình trạng khớp nối mềm.
• Độ chắc chắn của giá đỡ.
• Hiện tượng nước chảy ngược.
• Nhiệt độ bất thường của bơm.

Nếu xuất hiện tiếng va đập lớn khi bơm dừng, cần kiểm tra ngay. Không nên tiếp tục vận hành lâu dài vì xung lực có thể làm hỏng van và đường ống.

Bảo trì Van ITAP tại đầu đẩy

Van đầu đẩy hoạt động trong điều kiện áp lực và dòng chảy thay đổi nên cần được kiểm tra định kỳ. Van một chiều đặc biệt cần được theo dõi vì thiết bị vận hành tự động và khó nhận biết hư hỏng bằng mắt.

Công việc bảo trì gồm:

• Kiểm tra rò tại thân và mối nối.
• Đóng mở thử van khóa.
• Kiểm tra khả năng giữ áp.
• Theo dõi tiếng van một chiều.
• Kiểm tra dòng chảy ngược.
• Làm sạch cặn khi cần.
• Kiểm tra tay vận hành.
• Kiểm tra giá đỡ.
• Theo dõi đồng hồ áp suất.
• Kiểm tra khớp nối mềm.
• Ghi lại các lần búa nước.
• Thay van khi mất độ kín.

Nếu van một chiều liên tục bị kẹt, cần kiểm tra chất lượng nước, kích thước van và chế độ vận hành của bơm.

Những sai lầm cần tránh

Cụm đầu đẩy bố trí sai có thể làm giảm hiệu suất bơm và gây khó khăn khi sửa chữa. Nhiều lỗi chỉ bộc lộ khi bơm dừng hoặc khi cần tháo thiết bị.

Cần tránh:

• Chỉ lắp van khóa mà không có van một chiều.
• Lắp van một chiều ngược hướng.
• Chọn van quá lớn so với lưu lượng.
• Đặt van sát bơm khi chưa kiểm tra hướng dẫn.
• Không có van khóa sau van một chiều.
• Để cụm van treo lên cửa đẩy.
• Dùng khớp nối mềm để đỡ đường ống.
• Không lắp đồng hồ áp suất.
• Đóng van đầu đẩy quá nhanh.
• Dùng van bi để tiết lưu lâu dài.
• Siết ren quá mạnh.
• Không kiểm tra búa nước khi bơm dừng.

Kết luận

Tại đầu đẩy máy bơm, Van ITAP thường được bố trí theo cụm gồm van một chiều để ngăn nước chảy ngược và van khóa để cô lập thiết bị. Đồng hồ áp suất, khớp nối mềm, giá đỡ cùng thiết bị chống búa nước được bổ sung theo yêu cầu thực tế.

Có thể tham khảo nhóm Van một chiều ITAP cho đường đẩy máy bơm. Trước khi lựa chọn, cần xác định lưu lượng, cột áp, kích thước đường ống, tư thế lắp và mức tổn thất áp suất cho phép.

Câu hỏi thường gặp