Van ITAP sau thời gian dài không đóng mở cần kiểm tra những gì?

Van ITAP được lắp trên đường ống nhưng không đóng mở trong thời gian dài có thể bị kẹt, tích tụ cặn hoặc giảm độ kín. Tình trạng này thường gặp tại van khóa tổng, đường ống dự phòng và những nhánh chỉ sử dụng khi bảo trì hoặc xảy ra sự cố.

Trước khi thao tác Van ITAP chính hãng lâu ngày không vận hành, người dùng cần kiểm tra thân, tay van, trục, mối nối và áp lực hệ thống. Không nên dùng lực mạnh ngay từ đầu vì có thể làm gãy tay vận hành, hỏng trục hoặc gây rò rỉ.

Vì sao Van ITAP lâu ngày không đóng mở dễ bị kẹt?

Khi van giữ nguyên một trạng thái trong thời gian dài, cặn bẩn có thể bám quanh bi, đĩa, trục hoặc bề mặt làm kín. Các chi tiết bên ngoài cũng có thể bị oxy hóa nếu môi trường lắp đặt thường xuyên ẩm ướt.

Những nguyên nhân phổ biến gồm:

• Cặn nước tích tụ bên trong van.
• Sắt và mangan bám vào bộ phận đóng mở.
• Nước cứng tạo cáu cặn.
• Trục van bị oxy hóa.
• Tay vận hành bị gỉ.
• Gioăng bị chai hoặc mất đàn hồi.
• Van thường xuyên tiếp xúc với độ ẩm.
• Mối nối ren bị rò nhẹ.
• Bùn đất bám quanh van.
• Van được lắp sai tư thế.
• Đường ống tác động lực lên thân van.
• Van chưa từng được vận hành thử định kỳ.

Van có thể vẫn không rò rỉ khi nằm ở trạng thái mở trong nhiều năm nhưng lại phát sinh sự cố ngay lần đầu đóng. Vì vậy, cần kiểm tra có kiểm soát thay vì thao tác đột ngột.

Xác định loại Van ITAP trước khi kiểm tra

Mỗi loại van có cấu tạo và cách vận hành khác nhau. Người kiểm tra cần xác định đúng loại, model và chức năng của van trước khi thực hiện thao tác.

Cần thu thập các thông tin:

• Van bi, van cửa hay van một chiều.
• Model sản phẩm.
• Kích thước danh nghĩa.
• Áp lực làm việc.
• Nhiệt độ môi chất.
• Hướng dòng chảy.
• Trạng thái đóng hoặc mở hiện tại.
• Khu vực do van kiểm soát.
• Thời điểm vận hành gần nhất.
• Lịch sử sửa chữa và rò rỉ.

Van một chiều hoạt động tự động theo dòng chảy nên không kiểm tra giống van bi hoặc van cửa. Với van khóa, cần xác định việc đóng van có làm ngừng cấp nước cho khu vực quan trọng hay không.

Kiểm tra điều kiện an toàn trước khi thao tác

Trước khi đóng mở van, cần đánh giá tác động đến toàn bộ hệ thống. Việc đóng một van lâu ngày không vận hành có thể gây mất nước, tăng áp hoặc làm thay đổi hướng dòng chảy.

Người vận hành cần:

• Xác định khu vực bị ảnh hưởng.
• Thông báo cho bộ phận liên quan.
• Kiểm tra áp lực đường ống.
• Xác định nhiệt độ môi chất.
• Chuẩn bị phương án cấp nước dự phòng.
• Bảo đảm van xả và điểm thoát nước hoạt động.
• Kiểm tra nguy cơ búa nước.
• Chuẩn bị dụng cụ và bảo hộ phù hợp.
• Không đứng trực diện với điểm có nguy cơ rò.
• Có phương án xử lý nếu van không đóng lại được.

Với hệ thống nước nóng hoặc áp lực cao, không nên tự ý thao tác khi chưa có quy trình an toàn. Nếu van có dấu hiệu nứt hoặc ăn mòn nghiêm trọng, cần cô lập và thay thế.

Quan sát tình trạng thân van

Thân van cần được kiểm tra bằng mắt trước khi tác động lên tay vận hành. Những dấu hiệu bên ngoài có thể phản ánh tình trạng môi trường hoặc độ bền của sản phẩm.

Cần quan sát:

• Vết nứt trên thân.
• Điểm rỗ do ăn mòn.
• Lớp mạ bị bong.
• Mảng xanh trên bề mặt đồng.
• Vết gỉ tại chi tiết thép.
• Biến dạng do va đập.
• Dấu hiệu quá nhiệt.
• Cặn trắng quanh mối nối.
• Vết nước chảy.
• Thân van có bị chịu lực uốn không.

Nếu thân van bị nứt, rỗ sâu hoặc rò xuyên qua vật liệu, không nên tiếp tục đóng mở. Lực thao tác có thể làm hư hỏng trở nên nghiêm trọng hơn.

Kiểm tra rò rỉ tại mối nối

Mối nối ren có thể rò rất nhỏ trong thời gian dài nhưng bị bụi hoặc cặn che khuất. Khi van được thao tác, chuyển động của đường ống có thể làm vị trí này rò nhiều hơn.

Dấu hiệu cần chú ý gồm:

• Bề mặt luôn ẩm.
• Có cặn trắng hoặc mảng xanh.
• Ren bị gỉ hoặc đổi màu.
• Xuất hiện giọt nước.
• Vật liệu làm kín bị đẩy ra.
• Có vệt nước bên dưới van.
• Mùi ẩm hoặc nấm mốc.
• Lớp bảo ôn bị ướt.

Cần lau khô vị trí nghi ngờ rồi theo dõi lại khi hệ thống đang có áp. Không nên chỉ quấn thêm vật liệu hoặc bôi keo bên ngoài mối nối đang rò.

Kiểm tra tay gạt hoặc tay quay

Tay vận hành là bộ phận chịu lực trực tiếp khi đóng mở. Sau thời gian dài, tay van và đai ốc có thể bị gỉ, lỏng hoặc biến dạng.

Cần kiểm tra:

• Tay gạt có bị cong không.
• Tay quay có bị nứt không.
• Đai ốc có còn chắc chắn không.
• Lớp bọc tay có bị lão hóa không.
• Bề mặt có gỉ nghiêm trọng không.
• Tay van có đúng vị trí chỉ thị không.
• Có dấu hiệu từng dùng ống nối để tăng lực không.
• Không gian thao tác có bị cản trở không.

Không nên dùng ống thép nối dài tay gạt để tăng lực. Mô-men quá lớn có thể làm gãy tay, xoắn trục hoặc phá hỏng bộ phận bên trong.

Kiểm tra trục van

Trục truyền chuyển động từ tay vận hành tới bi hoặc đĩa van. Nếu trục bị rơ, lệch hoặc oxy hóa, van có thể vận hành nặng và rò tại vị trí làm kín trục.

Dấu hiệu bất thường gồm:

• Trục bị nghiêng.
• Tay van lắc nhiều.
• Có nước rò quanh trục.
• Xuất hiện cặn hoặc gỉ.
• Trục xoay nhưng van không thay đổi trạng thái.
• Có tiếng kêu khi vận hành.
• Tay van có độ trễ lớn.
• Vị trí chỉ thị không chính xác.

Không nên tự ý tháo trục khi đường ống còn áp lực. Việc sửa chữa phải thực hiện sau khi hệ thống đã được cô lập và xả áp an toàn.

Kiểm tra môi trường xung quanh

Van lâu ngày không thao tác có thể bị ảnh hưởng bởi môi trường lắp đặt. Khu vực ngập nước, nhiều hóa chất hoặc nhiệt độ cao làm chi tiết bên ngoài nhanh xuống cấp.

Cần quan sát:

• Khu vực có thường xuyên ngập không.
• Có nước ngưng tụ trên van không.
• Có hóa chất hoặc hơi hóa chất không.
• Van có bị đất và bùn che phủ không.
• Hố van có thoát nước không.
• Đường ống có rung động không.
• Van có bị va chạm không.
• Lớp bảo ôn có giữ nước không.
• Có đủ ánh sáng để kiểm tra không.
• Không gian có cho phép thay van không.

Nếu van đặt trong hố ngập, cần bơm hết nước và làm sạch trước khi thao tác. Không nên cố vận hành khi không thể quan sát rõ thân và mối nối.

Kiểm tra áp lực hệ thống

Áp lực cao làm lực tác động lên bộ phận đóng mở tăng lên. Việc đóng van nhanh còn có thể tạo ra búa nước và làm đường ống rung mạnh.

Trước khi thao tác cần:

• Đọc đồng hồ áp suất.
• Xác định áp lực bình thường.
• Kiểm tra bơm đang hoạt động hay dừng.
• Kiểm tra van phía trước và phía sau.
• Xác định khả năng tăng áp khi đóng.
• Chuẩn bị phương án giảm áp.
• Kiểm tra bình tích áp.
• Không đóng van đột ngột.
• Theo dõi tiếng ồn và rung.

Nếu đồng hồ áp suất không hoạt động hoặc không xác định được tình trạng đường ống, nên kiểm tra hệ thống trước. Không nên vận hành van trong điều kiện không biết áp lực thực tế.

Làm sạch bên ngoài trước khi đóng mở

Bụi, bùn và cặn bám quanh trục có thể bị kéo vào khe chuyển động khi van được vận hành. Do đó, cần vệ sinh nhẹ nhàng trước khi thao tác.

Cách thực hiện gồm:

1. Loại bỏ bùn và rác xung quanh.
2. Lau sạch thân van.
3. Làm sạch tay vận hành.
4. Làm sạch khu vực quanh trục.
5. Không dùng bàn chải thép trên lớp mạ.
6. Không sử dụng axit hoặc chất tẩy mạnh.
7. Lau khô toàn bộ bề mặt.
8. Quan sát lại vết nứt và điểm rò.

Không nên đổ dầu hoặc hóa chất không xác định trực tiếp lên trục. Sản phẩm bôi trơn phải phù hợp với cấu tạo van và môi chất sử dụng.

Thao tác thử từ từ

Sau khi hoàn thành kiểm tra bên ngoài, có thể tác động lực nhẹ để đánh giá khả năng chuyển động. Van cần được đóng mở từ từ, tránh thay đổi dòng chảy đột ngột.

Trong quá trình thao tác cần:

• Đứng ở vị trí an toàn.
• Dùng tay vận hành nguyên bản.
• Tác động lực đều.
• Không giật mạnh.
• Không dùng búa đập.
• Không dùng ống nối dài.
• Theo dõi thân và mối nối.
• Lắng nghe tiếng kêu bất thường.
• Quan sát áp lực hệ thống.
• Dừng lại nếu lực cản tăng đột ngột.

Nếu van không di chuyển bằng lực vận hành bình thường, không nên tiếp tục cố xoay. Cần cô lập hệ thống để kiểm tra hoặc thay van.

Không cố đóng mở hết hành trình ngay

Với van đã lâu không vận hành, có thể thử dịch chuyển một góc nhỏ trước. Sau đó đưa van trở lại vị trí ban đầu và kiểm tra rò rỉ.

Nếu chuyển động bình thường, có thể tiếp tục từng bước:

1. Dịch chuyển nhẹ khỏi vị trí ban đầu.
2. Dừng và kiểm tra rò rỉ.
3. Đưa về vị trí cũ.
4. Lặp lại với phạm vi lớn hơn.
5. Theo dõi áp lực và tiếng ồn.
6. Chỉ đi hết hành trình khi không có bất thường.
7. Trả van về trạng thái vận hành quy định.

Phương pháp này không áp dụng khi van hoặc hệ thống có quy trình riêng của nhà sản xuất. Với hệ thống quan trọng, cần thực hiện theo kế hoạch đã được phê duyệt.

Kiểm tra Van ITAP dạng van bi

Van bi thường vận hành bằng cách xoay tay gạt một góc 90 độ. Khi lâu ngày không hoạt động, cặn có thể bám quanh bi và gioăng làm kín.

Cần kiểm tra:

• Tay gạt có thẳng và chắc chắn không.
• Trục có bị rò không.
• Van có xoay đủ hành trình không.
• Lực vận hành có đồng đều không.
• Có tiếng cọ xát bất thường không.
• Van có đóng kín không.
• Dòng chảy có được khôi phục sau khi mở không.
• Vị trí tay gạt có đúng trạng thái không.

Van bi nên ở trạng thái mở hoàn toàn hoặc đóng hoàn toàn. Không nên để mở một phần trong thời gian dài nếu mục đích chỉ là khóa dòng nước.

Kiểm tra Van ITAP dạng van cửa

Van cửa vận hành bằng tay quay và thường cần nhiều vòng để đóng hoặc mở hoàn toàn. Loại van này dễ bị kẹt nếu cặn tích tụ tại đĩa hoặc trục sau thời gian dài.

Khi kiểm tra cần:

• Đếm số vòng quay nếu hồ sơ có quy định.
• Xoay từ từ và đều.
• Không ép tay quay khi đến cuối hành trình.
• Kiểm tra rò tại trục.
• Theo dõi độ rung của đường ống.
• Kiểm tra van có đóng kín không.
• Mở lại hoàn toàn sau khi thử.
• Không dùng van cửa để điều tiết lâu dài.

Khi mở hết, không nên tiếp tục siết mạnh tay quay. Có thể đưa tay quay trở lại một phần rất nhỏ nếu quy trình vận hành yêu cầu tránh kẹt ở điểm cuối.

Kiểm tra van một chiều ITAP

Van một chiều không có tay vận hành thông thường nên cần kiểm tra qua hoạt động của dòng nước. Van phải cho nước đi đúng chiều và ngăn dòng chảy ngược khi bơm dừng.

Dấu hiệu cần theo dõi gồm:

• Tiếng va đập khi bơm dừng.
• Nước chảy ngược.
• Áp lực tụt nhanh.
• Máy bơm quay ngược.
• Van rung hoặc phát tiếng liên tục.
• Lưu lượng qua van giảm.
• Đĩa van có thể bị kẹt.
• Mối nối xuất hiện rò rỉ.

Nếu nghi van bị kẹt do cặn, cần cô lập và tháo kiểm tra. Không nên dùng lực va đập bên ngoài để cố làm đĩa van chuyển động.

Kiểm tra độ kín sau khi đóng van

Van có thể vận hành được nhưng không còn đóng kín. Vì vậy, sau khi đóng cần kiểm tra dòng nước phía sau và áp lực trong đoạn ống được cô lập.

Có thể đánh giá thông qua:

• Đồng hồ áp suất.
• Điểm xả nước phía sau.
• Lưu lượng còn tiếp tục hay không.
• Tiếng nước đi qua van.
• Mức nước trong bồn.
• Áp lực có tăng lại sau khi xả không.
• Rò rỉ tại thân và trục.
• Thời gian duy trì trạng thái đóng.

Cần phân biệt nước còn lại trong đường ống với nước tiếp tục lọt qua van. Việc đánh giá nên thực hiện trong khoảng thời gian phù hợp với thể tích của hệ thống.

Kiểm tra sau khi mở lại

Sau khi hoàn thành thử nghiệm, van cần được đưa về trạng thái vận hành bình thường. Việc mở lại cũng phải thực hiện từ từ để tránh tăng lưu lượng và áp lực đột ngột.

Sau khi mở cần kiểm tra:

• Áp lực được khôi phục.
• Lưu lượng trở lại bình thường.
• Mối nối không bị rò.
• Trục van vẫn kín.
• Tay vận hành ở đúng vị trí.
• Không xuất hiện rung và tiếng ồn.
• Thiết bị phía sau hoạt động bình thường.
• Van được gắn lại nhãn trạng thái.

Nếu van đã đóng được nhưng không thể mở hoàn toàn, cần xử lý ngay. Không nên để hệ thống vận hành lâu dài qua một van chỉ mở một phần ngoài thiết kế.

Khi nào cần tháo và bảo dưỡng van?

Van cần được tháo kiểm tra khi không thể đánh giá hoặc khắc phục trong trạng thái lắp trên đường ống. Công việc này chỉ được thực hiện sau khi cô lập, xả áp và xả hết môi chất.

Nên tháo van khi:

• Tay vận hành bị kẹt.
• Trục xoay nhưng van không hoạt động.
• Van không đóng kín.
• Rò rỉ tại trục không thể xử lý.
• Có nhiều cặn bên trong.
• Van phát tiếng bất thường.
• Thân van còn nguyên nhưng bộ phận trong nghi hư hỏng.
• Cần xác nhận tình trạng gioăng.
• Đường ống đã có kế hoạch bảo trì.

Cần kiểm tra khả năng cung cấp gioăng và phụ tùng của đúng model. Không nên tự thay chi tiết không tương thích.

Khi nào nên thay Van ITAP mới?

Không phải van lâu ngày không đóng mở đều phải thay mới. Tuy nhiên, thay van là cần thiết khi độ kín, khả năng chịu áp hoặc độ bền cơ học không còn được bảo đảm.

Nên thay van khi:

• Thân van bị nứt.
• Có điểm rỗ sâu.
• Van rò xuyên qua thân.
• Trục bị gãy hoặc biến dạng.
• Tay vận hành hư hỏng nghiêm trọng.
• Ren bị ăn mòn.
• Van không đóng kín.
• Bộ phận bên trong bị kẹt không thể sửa.
• Không còn phụ tùng phù hợp.
• Chi phí sửa chữa gần bằng thay mới.
• Van không còn phù hợp với điều kiện vận hành.

Không nên hàn vá thân van chịu áp hoặc dùng keo phủ lên điểm rò. Những biện pháp này không bảo đảm an toàn lâu dài.

Xây dựng lịch đóng mở thử định kỳ

Để tránh van bị kẹt, nên đưa việc vận hành thử vào kế hoạch bảo trì hệ thống. Tần suất kiểm tra phụ thuộc vào chất lượng nước, môi trường và mức độ quan trọng của từng van.

Kế hoạch nên ghi rõ:

• Mã van.
• Vị trí lắp.
• Khu vực được kiểm soát.
• Trạng thái bình thường.
• Ngày đóng mở gần nhất.
• Người thực hiện.
• Lực vận hành cảm nhận.
• Tình trạng rò rỉ.
• Kết quả kiểm tra độ kín.
• Hướng xử lý tiếp theo.

Van khóa tổng và van phục vụ tình huống khẩn cấp cần được ưu tiên kiểm tra. Không nên để đến lúc xảy ra sự cố mới phát hiện van không thể đóng.

Những sai lầm cần tránh

Van bị kẹt thường khiến người vận hành có xu hướng tăng lực để cố xoay. Đây là cách xử lý có thể làm sự cố trở nên nghiêm trọng hơn.

Cần tránh:

• Dùng ống nối dài tay gạt.
• Dùng búa đập vào tay van.
• Cố xoay khi trục bị lệch.
• Tháo đai ốc khi đường ống còn áp.
• Đóng van quá nhanh.
• Bôi hóa chất không phù hợp.
• Bỏ qua dấu hiệu rò tại trục.
• Không kiểm tra khu vực bị ảnh hưởng.
• Để van ở trạng thái mở một phần sau khi thử.
• Không ghi lại kết quả kiểm tra.
• Tiếp tục sử dụng van bị nứt.
• Chỉ kiểm tra bên ngoài mà không thử độ kín.

Kết luận

Van ITAP sau thời gian dài không đóng mở cần được kiểm tra thân, mối nối, tay vận hành, trục, áp lực và môi trường lắp đặt trước khi thao tác. Quá trình thử phải thực hiện từ từ, theo dõi rò rỉ và đánh giá khả năng đóng kín của van.

Đối với Van cửa ITAP lâu ngày không sử dụng, không nên ép tay quay khi gặp lực cản lớn hoặc đã đến cuối hành trình. Nếu van bị kẹt, rò rỉ hoặc không đóng kín, cần cô lập hệ thống để bảo dưỡng hay thay mới.

Câu hỏi thường gặp